Zamek Chęciny Castle

zamek-checiny-castle17

zamek-checiny-castle2

zamek-checiny-castle8

enChęciny Castle
From Wikipedia, the free encyclopedia

History
The construction of the fortress probably began in the late 13th century.[1] It is certain that the castle existed in 1306, when king Władysław I the Elbow-high gave it to the Archbishop of Kraków, Jan Muskata.[1] A year later, under the pretext of detection of a plot against the royal power, the castle returned to the king.[1] It played a significant role as a place of concentration of troops departing for war with the Teutonic Knights.[1] After the death of Władysław the Elbow-high the stronghold was enlarged by Casimir III the Great. At that time Chęciny become a residence of the king’s second wife Adelaide of Hesse.[1] In following years it was also a residence of Elisabeth of Poland, Queen of Hungary, Sophia of Halshany and her son Władysław III of Varna and Bona Sforza.[1] Later it was used for many years as a state prison. Among imprisoned here were Michael Küchmeister von Sternberg future Grand Master of the Teutonic Knights,[2] Andrzej Wingold, Jogaila’s half-brother and Warcisław of Gotartowice.[3]

zamek-checiny-castle11

In the second half of the 16th century, the castle began to decline. In 1588 the parliament ordered to transfer the castle’s inventories to the Chęciny Church and in 1607, during the Zebrzydowski Rebellion the fortifications and buildings were partially destroyed and burned.[3] The castle briefly regained its former glory due to reconstruction initiated by Stanisław Branicki, starost of Chęciny, but in 1655-1657 it was almost completely destroyed by Swedish-Brandenburgian and Transylvanian troops.[3] The destruction was completed in 1707 during another Swedish occupation.[1] Then, the last residents left the castle. Over the next century the medieval walls become a source of building material for local villagers.[3]

zamek-checiny-castle22

1. Neal Bedford (2008). Poland. Lonely Planet. p. 221. ISBN 1-74104-479-0.
2. Wilhelm Nöbel (1969). „Volume 5 of the Quellen und Studien zur Geschichte des Deutschen Ordens”. Michael Küchmeister, Hochmeister des Deutschen Ordens, 1414-1422 (in German). Verlag Wissenschaftliches Archiv. p. 41.
3. „Chęciny – ruina zamku królewskiego”. www.zamkipolskie.com (in Polish). Retrieved 2010-09-12.

official website of the castle

zamek-checiny-castle12

plZamek w Chęcinach
źródło Wikipedia

Zamek w Chęcinach – zamek królewski z przełomu XIII i XIV wieku, górujący nad miejscowością Chęciny, w województwie świętokrzyskim, pod Kielcami.
W pobliżu zamku przechodzi żółty szlak turystyczny im. Juliusza Brauna, Honorowego Członka PTTK, z Wiernej Rzeki do Chęcin.

zamek-checiny-castle3

Początki warowni
Nie ma wyraźnych danych źródłowych na temat powstania chęcińskiego zamku. Na bazie istniejących dokumentów można domniemywać, iż budowę warowni rozpoczęto pod koniec XIII wieku. Jest pewne, iż zamek istniał w 1306 r., kiedy to Władysław Łokietek nadał go biskupowi krakowskiemu, Janowi Muskacie. Rok później pod pretekstem wykrycia spisku przeciwko władzy królewskiej cofnął ów przywilej przejmując tym samym warownię. Łokietek uczynił ją terytorialnym ośrodkiem swej władzy w zakresie gospodarczym, politycznym i militarnym. Przeniósł tu z Małogoszcza administrację rozległych posiadłości książęcych. W Chęcinach w latach 1310, 1318, 1331 i 1333 odbywały się zjazdy możnowładców i rycerstwa małopolskiego oraz wielkopolskiego. Zamek odegrał ważną rolę jako miejsce koncentracji wojsk wyruszających na wojnę z Krzyżakami.

zamek-checiny-castle13

Właśnie z tego miejsca w 1331 roku wyruszono na Bitwę pod Płowcami. W 1318 r. ze względu na niedostępność zamku, zdeponowano tu skarbiec archidiecezji gnieźnieńskiej, dla zabezpieczenia przed wrogim Zakonem.

zamek-checiny-castle24

Prowadzone od maja do lipca 2013 roku prace archeologiczne pozwoliły rzucić nowe światło na historię zamku. Podczas prac natknięto się na fundamenty nieznanej dotąd wieży. Według Archeologa Waldemara Glińskiego jest to najstarszy element zabudowy zamku powstały z inicjatywy Króla Polski Wacława II Czeskiego.

zamek-checiny-castle20

Czasy świetności
Po śmierci Władysława Łokietka pieczę nad warownią objął Kazimierz Wielki. Zamienił on zamek w niezdobytą przez ponad 250 lat królewską fortecę, znacznie go rozbudowując. Między innymi w tym czasie zostały podwyższone kamienne wieże. W Chęcinach rezydowała wówczas druga żona króla – Adelajda. W późniejszych latach zamieszkiwały tu także: siostra Kazimierza Wielkiego – Elżbieta Łokietkówna, żona Władysława Jagiełły – Zofia Holszańska, z synem Władysławem Warneńczykiem oraz żona Zygmunta Starego – Bona. Zamek przez długie lata używany był w charakterze więzienia stanu. Osadzono tu m.in. Andrzeja Wingolda (oskarżonego o podburzanie Rusi przyrodniego brata Władysława Jagiełły), Warcisława z Gotartowic oraz znaczniejszych jeńców schwytanych po grunwaldzkiej wiktorii, między innymi Michała Küchmeistra – wielki mistrz zakonu krzyżackiego (1414-1422).

zamek-checiny-castle14

Upadek
W XVI w. zamek zaczął podupadać. W 1588 r. sejm zarządził przeniesienie ksiąg ziemskich z warowni do położonego u jej podnóża chęcińskiego kościoła. W 1607, w czasie Rokoszu Zebrzydowskiego fortyfikacje zostały zniszczone, a zabudowania spalone. Zamek na krótko odzyskał dawną świetność po przebudowie zainicjowanej przez starostę chęcińskiego, Stanisława Branickiego, jednak już w latach 1655–1657 został doszczętnie zniszczony najpierw przez Szwedów, a następnie przez szturm oddziałów Rakoczego. Dzieło zniszczenia dokończyła w 1707 r. kolejna okupacja szwedzka. Wtedy to zamek opuścili ostatni mieszkańcy. Przez następne stulecia średniowieczne mury stanowiły głównie darmowe źródło materiału budowlanego dla miejscowych wieśniaków. Podczas I wojny światowej ucierpiała jedna z wież, wykorzystywana przez Rosjan jako punkt obserwacyjny.

zamek-checiny-castle21

Odbudowa
Pierwsze prace konserwacyjne przeprowadzono już w 1877 r. Wcześniej, w 1811 r. Julian Ursyn Niemcewicz w Podróżach historycznych pisał:
Szerokie poły murów z trzema basztami, rozległe we wnętrzu ziemi piwnice, obdarte z dachu, ozdób i marmurów swoich okna i drzwi – to jest wszystko, co pozostało z gmachu… Resztę murów i kolumn zamkowych przedostatni starosta, jak gdyby swoje, podarował podstarościemu.

zamek-checiny-castle10

Losy warowni nie były również obojętne Stefanowi Żeromskiemu, który pisał o Chęcinach w swym Dzienniku z lat 80. XIX w., a także Henrykowi Sienkiewiczowi, który opublikował list w sprawie ochrony ruin. W Polsce międzywojennej ogromny wkład w uratowanie zamku wniósł ówczesny burmistrz Chęcin, Edmund Padechowicz. Przeprowadził on, mimo skromnych funduszy, szereg prac zabezpieczających budowlę przed zupełnym zniszczeniem. Po II wojnie światowej odrestaurowano wieże, na jednej z nich urządzając punkt widokowy. Podczas prowadzonych przez ostatnie lata prac adaptacyjno-renowacyjnych budowla została zabezpieczona w formie trwałej ruiny.

zamek-checiny-castle6

Rewitalizacja
Wiosną 2013 r. rozpoczęła się rewitalizacja zamku, całkowity koszt inwestycji wynosi 8 143 446,69 zł. Podczas prowadzonych badań archeologicznych odkryto wieżę, która może stanowić najstarszy element zabudowy zamku.
Zamek wzniesiony na splantowanej grzędzie, zbudowany z kamienia. Pierwotny zamek powstał na planie nieregularnego wieloboku wykorzystując walory obronne wzgórza wznoszącego się na wysokość 360 m n.p.m. W czasach funkcjonowania zamku, wzgórze zamkowe oraz pobliski teren były regularnie karczowane z wysokopiennej roślinności w tym głównie z drzew dla zachowania wysokiej widoczności i poprawy obronności.

zamek-checiny-castle7

Dziedziniec otaczały wysokie na 9 metrów mury ze strzelnicami i gankiem dla straży. Wyższe piętra wież dobudowane zostały z cegły najprawdopodobniej w XVI w. Warownia dzieli się na dwie części:

–  zamek górny, położony między dwiema basztami z murem o grubości 2 m;
–  zamek dolny tzw. Przygródek, z obszernym dziedzińcem zakończonym skośną, czworokątną basztą i furtką sklepioną w gotycki łuk.

zamek-checiny-castle5

Do wieży wschodniej (obok bramy wjazdowej) przylega dwukondygnacyjny budynek, prawdopodobnie kaplicy zamkowej oraz skarbca. Na wewnętrznym dziedzińcu znajduje się wejście do budynku mieszkalnego składającego się z trzech izb (obecnie pozostały po nich tylko otwory okienne, można też zauważyć resztki ścian poprzecznych i sklepień piwnic). Od strony południowej dziedziniec zamku otoczony jest murem. Wieże są okrągłe, z wejściem na wysokości piętra. Główna brama zamku znajduje się po wschodniej stronie, obok jednej z wież. W dawnych czasach znajdował się tu most zwodzony, zamieniony później na stały. Mury zbudowano głównie z miejscowego szarego wapienia, choć widać tu i partie z piaskowca jasnego i czerwonego oraz z cegły. Główne lochy mieściły się w dole wieży frontowej (przy głównej bramie).

zamek-checiny-castle23

Istnieje tutaj głęboka na ok. 100 m studnia, wykuta w skale, sięgająca prawdopodobnie poniżej poziomu doliny chęcińskiej. Lustracja starostwa chęcińskiego z 1569 r. mówi m.in.:

Potrzebuje zamek chęciński poprawy, albowiem w niektórych miejscach rysy są szkodliwe, a poprawa z trudnością ma być, póki wody nie będzie na zamku; jakoż studnię łamią w górze twardego marmuru, kosztem niemałym […]

zamek-checiny-castle18

Ostateczne potwierdzenie hipotezy dostępu do wody wymaga badań archeologiczno-górniczych.

zamek-checiny-castle15

Pośrodku zamkowego dziedzińca znajduje się otwór po studni, wykutej w skale na głębokość 100 m. Prawdopodobnie przez nią i podziemny korytarz prowadzący do chęcińskiego kościoła utrzymywano łączność w czasie oblężenia.

zamek-checiny-castle9

oficjalna strona www zamku

zamek-checiny-castle16